La linguistica diacronica ('istorgia da la lingua') distingua duas constellaziuns da contact linguistic istoricas (cfr. <span class="bibl" data-bibl="krefeld2003">Krefeld 2003</span>); omaduas èn giustifitgadas spazialmain e sa basan sin la lingua pledada dal territori respectiv en la perioda da perscrutaziun; questa lingua vegn designada mintgatant sco 'strat': <li>linguas viavant plidadas en il territori da perscrutaziun ('stratums pli vegls') vegnan designadas sco 'substrats'; questas linguas èn stadas substituidas en il decurs da l'istoriga dal strat, q.v.d. da la lingua ch'è en il focus da l'istoriga da la lingua respectiva;</li> <li>linguas ch'èn arrivadas secundaramain, tras conquiesta, en il territori da perscrutaziun e che han cuvrì la lingua en il focus per ina tscherta perioda vegnan designadas sco 'superstrats'; questas linguas n'han dentant betg pudì supprimes las linguas cuvridas ed èn sparidas sezzas suenter in temps pli u main lung, per exempel en consequenza da midaments politics. Uschè è per exempel il superstrat tudestg ì a frusta en ils territoris da lingua neolatina e slava en ils territoris da l'Austria-Ungaria cun la decadenza da questa furma da stadis suenter l'Emprima Guerra mundiala.</li>
Ins discurra pia mo da substrats e superstrats en la retrospectiva, dal punct da vista d'in temp, en il qual las linguas respectivas na vegnan betg pli plidadas en il territori da perscrutaziun. Per quai ston ins surmuntar savens gronds spazis da temp, uschia ch'ins s'orienta senza far lungas als sistems linguistics e tschertga là midaments inducids da contact, pia resultats da contact linguistic. Per l'enclegientscha reala da fenomens da cuntact linguistic presumtivs è dentant la perioda istorica da la bilinguitad decisiva, q.v.d. il temp, en il qual omaduas linguas èn vegnidas plidadas ina sper l'autra resp. ina cun l'autra. Questas linguas plidadas a medem temp han num 'adstrats'. Cun quai ston ins dentant inevitablamain avair ina perspectiva sincronica che na po betg vegnir limitada a las 'linguas', ma che sto er trair en consideraziun il 'pledader' cun sia cumpetenza specifica ed eventualmain l'expressiun concreta, il 'pledar'. Quai è bain savens nunpussaivel en la perspectiva istorica, sto dentant per principi vegnir ponderà er tar la reconstrucziun da la stratigrafia, pertge che l'expressiun d'in pledader biling è per principi da giuditgar autramain che tschella d'in pledader monoling.<div id="krefeld2003" style="display: none;">Krefeld, Thomas (2003): Methodische Grundlagen der Strataforschung, Berlin/ New York, in: Ernst, Gerhard (Hrsg): Romanische Sprachgeschichte, DeGruyter, 555-568</div>