La domena dals concepts (u: da l'onomasiologia) è multifara; trais domenas tematicas èn dadas:
- la vita da mintgadi tradiziunala
- l'ambient natiral
- la vita da mintgadi moderna.
Questas han dentant be in'impurtanza fitg generala per l'organisaziun da las datas. A nivel da la banca da datas èn plitost quels princips d'ordinaziun relevants che lubeschan a determinar las relaziuns tranter ils concepts singuls. En emprima lingia sa laschan dumbrar categorias da la vita da mintgadi cun concepts da grad d'abstracziun resp. da specificaziun uschia che resultan ierarchias taxonomicas. Tranter concepts che sa chattan sin nivels ierarchics differents existan
(1) Relaziuns d'inclusiun
rigurusas. Las relaziuns d'inclusion collian iperonims ed iponims en maniera che mintga definiziun d'in iponim cuntegnia e specifitgeschia la definiziun da ses iperonim. Per quai l'exempel dad ina categoria conceptuala:
iperonim: EDIFIZI
iponim da l'emprim nivel: TEGIA, STALLA, TSCHALER DA CHASCHIEL euv.
iponim dal segund nivel: TEGIA DA CRAP, TEGIA DA LAIN, TEGIA DA LAIN CUN FUNDAMENT DA CRAP euv.
Entant che mintga tegia euv. è era in edifizi, na vala evidentamain betg il cuntrari. Il concept mintgamai inclus è pli abstract ed uschenavant surordinà en la preschentaziun en furma da plantas (grafs).
Tranter ils concepts che sa chattan sin il medem nivel ierarchicamain existan percunter adina:
(2) Relaziuns d'exclusiun
Ina tegia n'è ni stalla ni tschaler da chaschiel.
Cumplettamain differenta è dentant la ierarchia che resulta, sche concepts cumplementars furman in connex da funcziun cumplex che sto era vegnir chapì sco concept. Qua sa discurra da
(3) Relaziuns part-entir.
Uschia appartegnan al concept cumplessiv ALP (entir) differentas secziuns: il TERREN, il MUVEL, ils EDIFIZIS, il PERSUNAL e las ACTIVITADS, en spezial l'ELAVURAZIUN DA LATG (parts). Relaziuns part-entir èn d'ina vart ierarchicas (sco las relaziuns d'inclusiun), ma da l'autra vart na sa basan ellas gist betg sin inclusiun definitorica, mabain sin exclusiun. Las plantas n'èn betg adattadas a lur preschentaziun.
Ins cumpareglia sco cas exemplaric il schema per la classificaziun conceptuala dal champ ECONOMIA D'ALP.
En la domena da las secziuns sa laschan danovaman enconuscher entirs e lur parts constitutivas. Uschia appartegnan ACTIVITADS, PROCESS, UTENSILS, RECIPIENTS, PERSUNAS ed EDIFIZIS (parts) differents a la PRODUCZIUN DA CHASCHIEL (entir).
Las relaziuns skizzadas tranter ils concepts sa spievlan en la significaziun da lur denominaziuns linguisticas (semantica) e particularmain era en midaments da significaziun: denominaziuns dad iponims pon vegnir transponidas ad iperonims u il cuntrari; medemamain pon transfers da denominaziuns tranter noziuns che s'excludan, ma che tutgan ensemen (metonimia), u relaziuns part-entir (meronimia) succeder. In cas exemplaric per quest èn ils concepts ch'èn colliads cun il tip da basa malg- en las varietads neolatinas differentas.
